Engellilerin İşyerindeki Hakları Nelerdir?

Türkiye’de engelli bireylerin çalışma hayatına katılımını artırmak amacıyla hem Anayasa hem de özel kanunlarla güvence altına alınmış çok sayıda hak bulunur. Özel sektörde çalışan engelliler için ayrımcılık yasağı, engelli kotası, vergi indirimi, emeklilik kolaylıkları ve uygun çalışma koşulları bu hakların başında gelir.

Bu içerikte, 2026 yılı itibarıyla özel sektörde çalışan engellilerin hakları, işveren yükümlülükleri ve sıkça merak edilen tüm başlıklar detaylı şekilde ele alınmıştır.

Engelli Çalışan Hakları Nelerdir?

Özel sektörde çalışan engelliler; işe alım sürecinden çalışma koşullarına, ücretlendirmeden emekliliğe kadar birçok alanda yasal koruma altındadır. Engelli çalışan hakları, başta 4857 sayılı İş Kanunu ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun olmak üzere çeşitli mevzuatlarla düzenlenmiştir.

Bu haklar, engellilerin iş hayatında dezavantajlı duruma düşmesini engellemeyi amaçlar.

Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesine göre;

• 50 ve üzeri çalışanı bulunan özel sektör iş yerleri,
• Toplam çalışan sayısının en az %3’ü oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır.

Bu yükümlülüğe uymayan işverenler hakkında idari para cezası uygulanır. Engelli kontenjanı hesaplanırken aynı il sınırları içerisindeki tüm iş yerleri dikkate alınır.

Engelli Çalışanlar İçin Ayrımcılık Yasağı

Engelli çalışanlara yönelik ayrımcılık, hem iş hukuku hem de ceza hukuku açısından açıkça yasaktır.

İşverenler;

• İşe alım,
• Ücret,
• Terfi,
• Çalışma saatleri,
• İşten çıkarma

gibi süreçlerde engel durumunu gerekçe göstererek farklı uygulama yapamaz.

Yasal Dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu – Madde 5 (Eşit Davranma İlkesi)
• 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun – Madde 14
• Türk Ceza Kanunu – Madde 122

Bu hükümlere aykırı davranışlar; tazminat, idari para cezası ve hatta hapis cezası ile sonuçlanabilir.

Engelli Çalışanın Tekrar İşe Alınma Hakkı

Engelli bir çalışan, maluliyet nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalırsa ve daha sonra bu durum ortadan kalkarsa, eski iş yerine başvurarak işe dönüş talebinde bulunabilir.

Bu durumda:

• İş yerinde uygun kadro varsa öncelikli olarak işe alınır
• Kadro yoksa, ilk açılan pozisyonda öncelik hakkına sahiptir

Bu düzenleme, engelli çalışanların iş güvencesini güçlendirmeyi amaçlar.

İş Yerinin Engelli Çalışana Uygun Hale Getirilmesi

İşverenler, engelli çalışanların sağlık ve güvenliğini gözetmekle yükümlüdür. Buna göre iş yerinde;

• Rampa ve erişilebilir girişler
• Engelli tuvaleti
• Uygun masa, sandalye ve ekipman
• Çalışma ortamına özel düzenlemeler

gibi makul uyarlamalar yapılmalıdır.

5378 sayılı Kanun’a göre bu düzenlemelerin yapılması zorunludur.

Engelli Vergi İndirimi Tutarları [2026]

%40 ve üzeri engel oranına sahip çalışanlar, gelir vergisi indirimi hakkından yararlanır. 2026 yılı için geçerli engelli vergi indirimi tutarları şu şekildedir:

Bu indirim, çalışanın net maaşını doğrudan artırır.

Engelli Çalışanlar İçin Emeklilik Şartları

Engellilerin emeklilik koşulları, sigorta başlangıç tarihine ve engel oranına göre değişiklik gösterir.

1 Ekim 2008 Öncesi Sigortalı Engelliler

• 15 yıl sigortalılık
• 3600–4400 gün prim (engel derecesine göre)

1 Ekim 2008 Sonrası Sigortalı Engelliler

• %60 ve üzeri: 15 yıl – 3960 gün
• %50–59: 16 yıl – 4320 gün
• %40–49: 18 yıl – 4680 gün

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu %60 ve üzeri iş gücü kaybı yaşayanlar için malulen emeklilik hükümleri uygulanır.

Engelli Erken Emeklilik Hakkı

Engelli çalışanlar için en erken emeklilik süresi 15 yıl olarak uygulanır. Engel oranı ve sigorta başlangıcına göre prim gün sayısı değişse de yaş şartı aranmaz.

Bakıma muhtaç derecede malul olan çalışanlar için sigortalılık süresi şartı kaldırılır.

Engelli Çalışanlarla İlgili Sık Sorulan Sorular

Engelliler Hangi İşlerde Çalıştırılamaz?

Engelliler, sağlık raporlarında belirtilen durumlara aykırı işlerde çalıştırılamaz. Yer altı, su altı ve ağır işler bu kapsamdadır.

Engelli Çalışanlar Haftada Kaç Saat Çalışır?

Özel sektörde engelliler için haftalık çalışma süresi 45 saattir. Ancak işverenler, kolaylaştırıcı uygulamalar yapabilir.

Engelli Çalışan İşten Çıkarılabilir mi?

Sadece engel durumu gerekçe gösterilerek işten çıkarılamaz. Ancak diğer çalışanlarda olduğu gibi yasal nedenlerle fesih mümkündür.

Engelli Çalışan Kıdem Tazminatı Alabilir mi?

Evet. Kıdem tazminatı hükümleri engelli çalışanlar için de aynen geçerlidir.

Engelli Çalışanların Yıllık İzin Süresi

• 1–5 yıl: 14 gün
• 5–15 yıl: 24 gün
• 15 yıl ve üzeri: 26 gün

Engellilere özel ek bir yıllık izin süresi bulunmaz.

Engelliler Haftasında Özel Sektörde İzin Var mı?

10–16 Mayıs Engelliler Haftası ve 3 Aralık Dünya Engelliler Günü için kamuda idari izin uygulanır. Özel sektörde ise bu izin zorunlu değildir. Ancak birçok işveren, sosyal sorumluluk kapsamında izin veya ek haklar tanımaktadır.