İşyerinde Eşit Zam Alınmadığında Ne Yapmalı?

Yüksek enflasyonun hüküm sürdüğü bir dönemde, işverenlerin çalışanlarına düzenli maaş zammı yapması adaletli bir yaklaşım olarak görülüyor. Ancak pratikte her çalışan bu hakkı elde edemiyor. Özellikle “Herkese zam yapıldı, bana yapılmadı” diyen çalışanlar için bu durum ciddi bir mağduriyete dönüşebiliyor.

Peki işverenin zam yapmaması hukuka uygun mu? Zam oranına itiraz edilebilir mi? İş Kanunu ne diyor? İşte detaylar…

Zam Yapmak İşverenin Zorunluluğu mu?

Türk İş Kanunu’na göre, işverenin maaşlara zam yapması yasal olarak zorunlu değil. Eğer iş sözleşmesinde belirli bir zam tarihi veya oranı belirtilmemişse, işveren çalışanına zam yapmakla yükümlü değildir.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: “Eşit davranma ilkesi.” Bu ilkeye göre işveren, benzer konumdaki çalışanlar arasında keyfi farklar yaratamaz. Yani benzer pozisyonda olan diğer çalışanlara zam yapılırken, bir çalışanın dışlanması ayrımcılık sayılabilir.

Zam İtirazında Eşit Davranma İlkesi Ne Anlama Geliyor?

İş Kanunu’nun 5. maddesi, işverenin çalışanlara dil, ırk, cinsiyet, siyasi görüş, sendikal faaliyet gibi nedenlerle ayrımcılık yapmasını yasaklar. Aynı zamanda işin niteliği benzer olan çalışanlara eşit ücret uygulaması yapılması gerektiğini belirtir.

Bu doğrultuda, işverenin benzer görevdeki çalışanlara farklı zam oranları uygulaması ya da yalnızca belirli çalışanlara zam yapması, ayrımcılık kapsamına girer.

Eğer bu eşitsizlik yazılı belgelerle veya tanıklarla ispatlanabilirse, çalışan:

• İş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
• 4 aya kadar “ayrımcılık tazminatı” talep edebilir.
• Kıdem ve ihbar tazminatına da hak kazanabilir.

Zam İtirazı Nasıl Yapılır?

İşçinin zam oranına itiraz etmesi için izlemesi gereken bazı adımlar vardır:

1. İşverenle Görüşme Yapın: Öncelikle zam oranının neden düşük olduğunu işverenle yüz yüze konuşarak öğrenin. Hatalı ya da eksik bir bilgiye dayanıyor olabilir.
2. Yazılı Talepte Bulunun: Durumu yazılı bir dilekçeyle İnsan Kaynakları birimine iletin. Dilekçede, eşit konumdaki çalışanlara farklı zam oranı uygulanmasından dolayı ayrımcılığa uğradığınızı belirtin.
3. Eşdeğer Pozisyondaki Çalışanlarla Kıyas Yapın: Sizinle aynı görevde olan ama farklı zam alan çalışanları örnek gösterin. Bu kişilerin çalışma süresi, görev tanımı ve sorumluluklarının sizinle aynı olduğunu ispatlamanız önemlidir.
4. Gerekirse Arabulucuya Başvurun: İşverenle görüşmeler sonuçsuz kalırsa, arabulucuya başvurup zam eşitsizliğine ilişkin hak talebinde bulunabilirsiniz.
5. Son Çare: Mahkeme Yoluna Gitmek: Tüm yollar tıkanırsa, ayrımcılık tazminatı ve iş sözleşmesinin haksız sona erdirilmesi gibi konularda iş mahkemesine başvurabilirsiniz.

Zam Almak Bir Hak Olmayabilir Ama Eşit Davranılmak Zorunluluktur

Zam oranı doğrudan kanuni bir hak olmayabilir ancak işyerindeki tüm çalışanlara adil ve eşit davranılma hakkı, İş Kanunu’yla güvence altına alınmıştır. Bu nedenle düşük zam oranları ya da zam yapılmaması durumunda önce yazılı itiraz, ardından gerekli görülürse hukuki süreç başlatılabilir.

Sık Sorulan Sorular

İşveren sadece bazı çalışanlara zam yapabilir mi?
Eğer işin niteliği, performans ya da pozisyon farkı varsa mümkündür. Ancak eşit nitelikteki çalışanlar arasında keyfi fark yaratmak ayrımcılıktır.

Enflasyon oranı kadar zam yapılması zorunlu mu?
Sözleşmede böyle bir hüküm yer almıyorsa, işverenin enflasyon oranında zam yapma zorunluluğu bulunmaz.

Zam yapılmaması tazminat hakkı doğurur mu?
Zam yapılmaması tek başına tazminat hakkı doğurmaz. Ancak ayrımcılık söz konusuysa, işçi ayrımcılık tazminatı ve feshe dayalı haklarını talep edebilir.