Çalışma koşulları nedeniyle ortaya çıkan bir hastalığın meslek hastalığı olarak tespit edilmesi, çalışan açısından yalnızca sağlık sürecini değil, bazı sosyal güvenlik ve tazminat haklarını da beraberinde getirebilir. Meslek hastalığı yaşayan çalışanlar belirli şartlarda geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri alabilir; olayın özelliklerine göre maddi ve manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir. Peki, meslek hastalığı tazminatı ne kadar? Meslek hastalığı nedeniyle ne kadar para alınır? Yüzde 10, yüzde 20 veya yüzde 50 iş göremezlik oranında ne kadar ödeme yapılır? İşte hesaplama yöntemleri ve örnekler...

Bu da ilginizi çekebilir:
Meslek Hastalığı Nedir? Meslek Hastalığı Grupları Nelerdir?
Meslek Hastalığına Yakalananların Sosyal Güvenlik Hakları
Meslek hastalığı yaşayan herkes için geçerli “100 bin TL”, “500 bin TL” veya “1 milyon TL” gibi sabit bir tazminat tutarı bulunmaz.
Alınabilecek tutar; çalışanın kazancı, iş göremezlik oranı, hastalığın oluşturduğu zarar, tarafların kusur durumu ve talep edilen tazminatın niteliği gibi birçok faktöre göre değişebilir.
Ayrıca “meslek hastalığı tazminatı” denildiğinde birbirinden farklı ödemeleri ayırmak gerekir. Çalışanın durumuna göre SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri söz konusu olabilir. Bunun yanında koşulları oluşmuşsa işverenden maddi ve manevi tazminat talep edilmesi de gündeme gelebilir. Kaynakta da sigorta kapsamındaki ödemeler ile işverene yöneltilebilecek tazminat talepleri ayrı ayrı ele alınıyor.
Meslek hastalığı nedeniyle geçici olarak çalışamayan sigortalıya, şartları sağlaması halinde geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilir.
SGK'nın güncel açıklamasına göre meslek hastalığında geçici iş göremezlik ödeneği:
Ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi
Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı
üzerinden hesaplanıyor. Ayrıca meslek hastalığında ödenek, yetkili hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu bulunması şartıyla iş göremez olunan her gün için ödeniyor. (Sosyal Güvenlik Kurumu)
Hesaplamayı basitleştirmek için SGK tarafından esas alınan günlük kazancın 1.500 TL olduğunu varsayalım.
Ayakta tedavide:
1.500 × 2/3 = 1.000 TL günlük ödenek
30 günlük uygun bir istirahat süresinin tamamının ödemeye esas olduğu varsayılırsa:
1.000 × 30 = 30.000 TL
Yatarak tedavide ise:
1.500 × 1/2 = 750 TL günlük ödenek
30 günlük yatarak tedavi üzerinden örnek hesap yapıldığında:
750 × 30 = 22.500 TL
Bu rakamlar yalnızca hesaplama yöntemini göstermek amacıyla hazırlanmış örneklerdir. Gerçek ödeme, SGK tarafından belirlenen günlük kazanca ve ödemeye esas gün sayısına göre değişir. SGK da meslek hastalığı nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğinin günlük kazanç üzerinden hesaplandığını belirtiyor. (Sosyal Güvenlik Kurumu)
Meslek hastalığı çalışanın meslekte kazanma gücünde kalıcı bir azalmaya neden olmuşsa sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelebilir.
SGK'ya göre meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 azaldığının Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir. (Sosyal Güvenlik Kurumu)
Kaynak metinde de meslekte güç kayıp oranının hem SGK tarafından gelir bağlanıp bağlanmayacağı hem de tazminat miktarı açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
SGK'nın açıkladığı formüle göre kısmi sürekli iş göremezlik geliri genel olarak:
Günlük kazanç × 30 × %70 × sürekli iş göremezlik derecesi
şeklinde hesaplanıyor. (Sosyal Güvenlik Kurumu)
Örneğin SGK hesabına esas günlük kazancın 2.000 TL olduğunu varsayalım.
Aylık kazanç:
2.000 × 30 = 60.000 TL
Bunun yüzde 70'i:
60.000 × %70 = 42.000 TL
Meslekte kazanma gücü kayıp oranı yüzde 10 ise örnek aylık gelir:
42.000 × %10 = 4.200 TL
Yani bu varsayımsal örnekte yüzde 10 sürekli iş göremezlik derecesi bulunan çalışana aylık 4.200 TL sürekli iş göremezlik geliri hesaplanır.
Aynı örnekte günlük kazancı 2.000 TL kabul edelim:
60.000 × %70 × %20 = 8.400 TL
Bu durumda örnek sürekli iş göremezlik geliri aylık 8.400 TL olur.
Günlük kazancın yine 2.000 TL olduğu varsayılırsa:
60.000 × %70 × %30 = 12.600 TL
Örnek aylık sürekli iş göremezlik geliri 12.600 TL olarak hesaplanır.
Aynı kazanç üzerinden:
60.000 × %70 × %50 = 21.000 TL
Buna göre örnekte yüzde 50 sürekli iş göremezlik derecesi bulunan çalışanın hesaplanan aylık geliri 21.000 TL olur.
Aşağıdaki hesaplamaların tamamında SGK hesabına esas günlük kazancın 2.000 TL olduğu varsayılmıştır. Bunlar gerçek bir kişiye bağlanacak tutarı göstermez.
| Sürekli iş göremezlik derecesi | Örnek aylık gelir |
|---|---|
| %10 | 4.200 TL |
| %20 | 8.400 TL |
| %30 | 12.600 TL |
| %40 | 16.800 TL |
| %50 | 21.000 TL |
| %60 | 25.200 TL |
| %70 | 29.400 TL |
| %80 | 33.600 TL |
| %90 | 37.800 TL |
| %100 | 42.000 TL |
SGK'nın formülüne göre tam iş göremezlik halinde gelir günlük kazanç × 30 × yüzde 70, kısmi iş göremezlik halinde ise bu tutarın sürekli iş göremezlik derecesiyle çarpılmasıyla hesaplanıyor.
Dolayısıyla internette görülen “yüzde 20 rapora şu kadar para veriliyor” gibi sabit rakamlar yanıltıcı olabilir. Aynı iş göremezlik oranına sahip iki çalışanın kazançları farklıysa bağlanacak gelirleri de farklı olabilir.
Meslek hastalığının işverenin gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması gibi kusurlu bir davranışıyla bağlantılı olması durumunda, şartları varsa ayrıca maddi tazminat talebi gündeme gelebilir.
Kaynakta Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesi kapsamında tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybından doğan zararlar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararların maddi tazminat kapsamında talep edilebileceği belirtiliyor.
Dolayısıyla SGK'dan sürekli iş göremezlik geliri almak ile işverenden maddi tazminat talep etmek aynı şey değildir.
Meslek hastalığı nedeniyle manevi zarara uğrayan çalışan açısından koşulları oluştuğunda manevi tazminat talebi de söz konusu olabilir. Kaynakta bu hakkın Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi kapsamında değerlendirildiği belirtiliyor.
Ancak manevi tazminat için de “meslek hastalığına yakalanan herkese 500 bin TL ödenir” gibi sabit bir rakam bulunmaz.
Somut olayın özellikleri, hastalığın çalışan üzerindeki etkisi, tarafların kusur durumu ve yargılama sırasında değerlendirilen diğer unsurlar nedeniyle hükmedilecek miktar davadan davaya değişebilir.
Bu nedenle belirli bir vaka hakkında yalnızca hastalığın adı veya iş göremezlik oranına bakılarak kesin tazminat miktarı söylemek mümkün değildir.
Meslek hastalığının tespit edilmesi halinde çalışanın durumuna göre gündeme gelebilecek başlıca ekonomik haklar şöyle özetlenebilir:
| Ödeme / hak | Kimden? | Tutar nasıl belirlenir? |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | SGK | Günlük kazanç ve tedavi şekline göre |
| Sürekli iş göremezlik geliri | SGK | Kazanç ve iş göremezlik derecesine göre |
| Maddi tazminat | Şartları varsa işveren | Somut maddi zarar ve hukuki değerlendirmeye göre |
| Manevi tazminat | Şartları varsa işveren | Somut olayın özelliklerine göre |
| Ölüm geliri | SGK | Hak sahipliği ve mevzuata göre |
| Cenaze ödeneği | SGK | İlgili yıl için belirlenen tutara göre |
| Evlenme ödeneği | SGK | Hak sahipliği koşullarına göre |
SGK, meslek hastalığı sigortası kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği sağlanabildiğini belirtiyor.
Bir çalışanın kendi başına “Hastalığım işim nedeniyle oluştu” demesi hukuken meslek hastalığı tespiti için yeterli değildir.
Meslek hastalığının belirlenmesinde yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularından alınan rapor ve tıbbi belgeler değerlendirilir ve SGK Sağlık Kurulu tarafından inceleme yapılır. Kaynakta, gerekli durumlarda çalışma koşullarına ilişkin denetim raporlarının da değerlendirmeye alınabileceği belirtiliyor.
İşverenin ise öğrendiği meslek hastalığını belirlenen süre içerisinde SGK'ya bildirme yükümlülüğü bulunuyor. Kaynakta bu sürenin üç iş günü olduğu ifade ediliyor.
SGK'nın güncel açıklamasına göre meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığının tespit edilmesi sürekli iş göremezlik geliri açısından temel eşiktir.
Bu nedenle yüzde 10'un altında tespit edilen oran ile yüzde 10 ve üzerindeki sürekli iş göremezlik derecelerinin sonuçları aynı değildir.
Burada kullanılan oranın genel anlamdaki engelli sağlık kurulu raporu oranıyla karıştırılmaması da önemlidir. Sürekli iş göremezlik açısından SGK'nın meslekte kazanma gücü kaybına ilişkin değerlendirmesi esas alınır.
Meslek hastalığında tek bir ödeme türü bulunmadığı için tek bir “tazminat hesaplama formülü” de yoktur.
SGK tarafından bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri için kazanç ve sürekli iş göremezlik derecesi üzerinden bir hesaplama yapılırken; maddi ve manevi tazminat taleplerinde olayın özellikleri ve hukuki sorumluluk ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle “Maaşım 50 bin TL, meslek hastalığına yakalandım, ne kadar tazminat alırım?” sorusuna yalnızca maaş bilgisi üzerinden kesin bir cevap verilemez.
Çalışanın meslekte kazanma gücü kaybı, SGK'ya bildirilen kazancı, hastalığın oluşturduğu zarar, çalışma geçmişi, kusur durumu ve diğer hukuki unsurlar birlikte değerlendirilmelidir.
İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki en önemli farklardan biri ortaya çıkış biçimidir.
İş kazası çoğunlukla ani bir olay sonucunda meydana gelirken meslek hastalığı yapılan işin veya çalışma koşullarının etkisiyle belirli bir süreç içerisinde gelişebilir. Kaynakta örnek olarak uzun süre yüksek gürültü altında çalışan bir kişide meydana gelen işitme kaybı meslek hastalığı kapsamında ele alınırken, yüksekten düşme gibi ani olaylar iş kazası kapsamında değerlendiriliyor.
Meslek hastalığı nedeniyle alınabilecek paranın miktarı öncelikle hangi ödemeden söz edildiğine bağlıdır.
Geçici iş göremezlik ödeneğinde günlük kazanç ve raporlu olunan süre, sürekli iş göremezlik gelirinde kazanç ve iş göremezlik derecesi belirleyicidir. Maddi ve manevi tazminatta ise sabit bir tarife bulunmadığından somut olayın hukuki koşulları değerlendirilir.
Bu nedenle meslek hastalığı yaşayan bir çalışan için “şu kadar para alırsınız” demek yerine kazanç + iş göremezlik oranı + ödeme türü üzerinden hesaplama yapmak daha doğru olur.
Önemli Not: Yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Yukarıdaki TL hesaplamaları, SGK'nın yayımladığı formülü anlaşılır hale getirmek için kullanılan varsayımsal örneklerdir; kişiye yapılacak gerçek ödeme tutarı değildir. Mevzuat, katsayılar ve kişinin sigortalılık/kazanç bilgileri sonuca etki edebilir.
Siz de aklınızdaki soruları sorabilir, konuyla ilgili fikirlerinizi paylaşabilirsiniz.
Bu haber için yorum bulunmamaktadır.
eleman.net'te her gün yüzlerce yeni iş ilanı yayınlanıyor. Hayalindeki işe başlamak için özgeçmiş oluştur ve sana en uygun ilanlara başvur.
Hemen Özgeçmiş Oluştur