Mutlak Butlan Nedir?

Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 4-5 Kasım 2023’te yapılan 38. Olağan Kurultayı ile 6 Nisan 2025’te gerçekleştirilen 21. Olağanüstü Kurultayı hakkında açılan iptal davaları birleştirildi. Dava dosyasında ilk kez “mutlak butlan” kavramına yer verilmesi dikkat çekti. Peki, mutlak butlan ne demek, Türk hukukunda ne anlama geliyor?

Mutlak Butlan Ne Demek?

Türk hukuk sisteminde mutlak butlan, hukuki işlemlerin en ağır geçersizlik türünü ifade eder. Roma hukukundan günümüze geçen bu kavram, bir hukuki işlemin temel şartlarının bulunmaması ya da kamu düzenine aykırılık taşıması halinde ortaya çıkar.

Mutlak butlanla sakatlanan işlemler yok hükmünde kabul edilir ve baştan itibaren geçersiz sayılır. Bu tür işlemlerin düzeltilmesi mümkün değildir ve mahkemeler bu durumu re’sen (kendiliğinden) dikkate almak zorundadır.

Mutlak Butlan Ne Anlama Geliyor?

Kelime anlamı olarak butlan, “geçersizlik” veya “hükümsüzlük” anlamına gelir ve kökeni Arapçaya dayanır. Hukuki anlamda mutlak butlan, bir işlemin temel eksiklik veya kanuna aykırılık nedeniyle geçersiz sayılması demektir.

Mutlak butlan kararı alan bir işlem, taraflarca düzeltilemez ve başlangıçtan itibaren geçersiz kabul edilir. Mahkemeler, uyuşmazlık davalarında bu durumu re’sen (kendiliğinden) tespit edebilir.

Mutlak Butlanın Nedenleri

Mutlak butlan farklı gerekçelerle ortaya çıkabilir:

• Emredici kurallara aykırılık: Kamu düzenini ilgilendiren yasaklara aykırı sözleşmeler geçersizdir. (Örn: vergi kaçakçılığına yönelik anlaşmalar, devlet sırlarını ifşa eden sözleşmeler).
• Ahlaka aykırılık: Toplumun genel ahlak anlayışına ters düşen işlemler mutlak butlanla sakatlanır. (Örn: fuhuş sözleşmeleri, rüşvet anlaşmaları).
• Şekil eksikliği: Kanunda öngörülen resmi şekle uyulmaması halinde işlem geçersiz olur. (Örn: tapuda yapılmayan taşınmaz satışı).
• Ehliyet eksikliği: Hukuki ehliyeti olmayan kişiler tarafından yapılan işlemler geçersiz sayılır. (Örn: ayırt etme gücü olmayan kişilerin sözleşmeleri).

Mutlak Butlanın Sonuçları

• Başlangıçtan itibaren geçersizlik: İşlem yapılmamış kabul edilir.
• Zamanaşımı işlemez: Her zaman ileri sürülebilir.
• Re’sen dikkate alınır: Mahkeme, taraflar ileri sürmese bile mutlak butlanı tespit edebilir.
• Üçüncü kişilere karşı da ileri sürülür: Mutlak butlan herkesi bağlar.

Mutlak Butlan ve Nisbi Butlan Arasındaki Fark

• Mutlak butlan düzeltilemez; işlem en baştan yok sayılır.
• Nisbi butlan ise tarafların rızasıyla sonradan geçerli hale gelebilir.
• Mutlak butlan herkese karşı ileri sürülürken, nisbi butlan yalnızca menfaati olan tarafça gündeme getirilebilir.

Hukukta Örnekler

• Gayrimenkul satışı: Tapuda yapılmayan satış sözleşmeleri mutlak butlanla sakatlanır.
• Yasadışı faaliyetler: Silah kaçakçılığı için yapılan anlaşmalar kamu düzenine aykırı olduğu için geçersizdir.
• Ahlaka aykırı işlemler: Rüşvet vermeyi teşvik eden sözleşmeler de mutlak butlan kapsamında değerlendirilir.

CHP Kurultay Davasında Mutlak Butlanın Önemi

CHP kurultay davasında mutlak butlan kararı, eski genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu’nun yeniden parti başkanlığına dönme ihtimalini gündeme taşıyor. Mahkeme, kurultayların iptali ve mutlak butlan kararı vermesi durumunda, Kılıçdaroğlu görevi kabul etmezse, kayyum olarak başka bir isim atanabilir.

Mahkeme süreci 15 Eylül 2025’te saat 10.00’da başladı ve kararın kısa süre içerisinde açıklanması bekleniyor.